Endometriozis Nedir?
Endometriozis, normalde yalnızca uterus içini döşeyen endometrium benzeri dokunun rahim dışında (over, peritoneum, fallop tüpleri, bağırsak, mesane vb.) yerleşmesiyle karakterize, östrojene duyarlı kronik bir hastalıktır. Üreme çağındaki kadınların yaklaşık %10'unu, infertil kadınların ise %30-50'sini etkiler.
Tipleri
- Peritoneal endometriozis: Peritoneal yüzeylerde küçük odaklar.
- Ovaryan endometriozis (endometrioma): Overde "çikolata kisti" olarak adlandırılan kan dolu kist.
- Derin infiltratif endometriozis (DIE): 5 mm'den derin invazyon; uterosakral ligament, rektovajinal bölge, bağırsak tutulumu.
- Adenomiyozis: Endometrial dokunun miyometriyuma invazyonu (bazı sınıflamalarda ayrı bir hastalık).
Belirtileri
- Şiddetli dismenore (ağrılı adet)
- Kronik pelvik ağrı
- Disparoni (ağrılı cinsel ilişki)
- Disşezi (ağrılı dışkılama, özellikle adet döneminde)
- Disüri (ağrılı idrar)
- Siklik bağırsak/mesane semptomları
- İnfertilite
- Adet öncesi lekelenme
- Yorgunluk
Ancak bazı kadınlarda hastalık asemptomatik seyrederek yalnızca infertilite nedeniyle saptanabilir.
Tanı
- Klinik öykü ve muayene
- Transvajinal ultrason (endometrioma, DIE)
- Manyetik rezonans (MR)
- CA-125 (spesifik değildir)
- Laparoskopi + histopatolojik doğrulama: Altın standart
İnfertilitedeki Mekanizmaları
- Mekanik anatomik bozulma (adezyonlar)
- Tubal disfonksiyon
- Over rezervinin azalması
- Oosit kalitesinin bozulması
- İmplantasyon kapasitesinin azalması
- Kronik inflamasyon ve oksidatif stres
Tedavi
Medikal
- NSAID'ler
- Hormonal kontraseptifler
- Progestinler (dienogest)
- GnRH analogları
- GnRH antagonistleri (elagolix, relugolix)
Cerrahi
- Laparoskopik eksizyon (altın standart)
- Endometrioma çıkarılması (over rezervine dikkat edilerek)
Fertilite Tedavisi
- IUI (hafif-orta endometriozis)
- IVF (orta-şiddetli endometriozis veya diğer faktörler varsa)
- Endometrioma cerrahisi IVF öncesi tartışmalıdır; AMH düşüşüne dikkat edilmelidir
IVF Başarısı
Endometriozisli hastalarda IVF başarı oranları, özellikle hafif-orta hastalıkta, diğer hastalarla benzerdir. Şiddetli endometriozis ve düşük over rezervi durumunda bireysel planlama gerekir.