Hemofili A Nedir?
Hemofili A, pıhtılaşma kaskadında yer alan Faktör VIII (FVIII) proteininin doğuştan eksikliği veya disfonksiyonuna bağlı, X'e bağlı resesif geçişli bir koagülasyon bozukluğudur. Gen F8, Xq28 üzerindedir. Erkek doğumların yaklaşık 1/5000'inde görülür.
Ağırlık Sınıflaması
- Ağır: FVIII < %1 - Spontan kanama, eklem içi kanamalar (hemartroz), kas hematomları
- Orta: FVIII %1-5 - Travma sonrası ağır kanama
- Hafif: FVIII %5-40 - Cerrahi veya büyük travma sonrası kanama
Klinik Bulgular
- Eklemlerde (diz, dirsek, ayak bileği) tekrarlayan kanamalar → hemofilik artropati
- İntramüsküler hematomlar
- Hematüri, gastrointestinal kanama
- İntrakraniyal kanama (en tehlikeli)
- Diş çekimi, sünnet, cerrahi sonrası uzamış kanama
Taşıyıcı Kadınlar
- Genellikle asemptomatiktir ancak X-inaktivasyonu nedeniyle FVIII düzeyi düşebilir ve klinik olarak hafif hemofili benzeri tablo sergileyebilir.
- Menoraji, postpartum kanama, diş tedavisi sonrası uzamış kanama görülebilir.
- Her erkek çocuk %50 hasta, her kız çocuk %50 taşıyıcı olma riski taşır.
Tanı
- aPTT uzaması, normal PT
- FVIII aktivitesi ölçümü
- FIX, vWF ayırıcı tanı için
- F8 gen analizi: İntron 22 inversiyonu (en sık, ağır formun ~%45'i), intron 1 inversiyonu, nokta mutasyonları
- Taşıyıcılık analizi ailenin index mutasyonuna göre yapılır
Tedavi
- FVIII konsantresi replasmanı (rekombinant veya plazma kaynaklı) - profilaktik veya kanama anında
- Emicizumab - FIXa ve FX'u köprüleyen bispesifik antikor (haftalık/iki haftada bir cilt altı, inhibitörlü ve inhibitörsüz olgularda etkili)
- Gen tedavisi (valoctocogene roxaparvovec) - seçilmiş erişkinlerde onaylandı
- Desmopresin (DDAVP) - hafif olgularda
Üreme Seçenekleri
Taşıyıcı Kadınlar
- PGT-M ile tüp bebek: Aile mutasyonuna göre hedefli analizle sağlıklı embriyo seçimi. İntron 22 ters çevrilmesi için özel teknikler gerekir; aile bazlı STR belirteçleri eklenir.
- Cinsiyet seçimli PGT: Bilinen mutasyon yoksa yalnız kız embriyo transferi etik kurul onayıyla seçenek olabilir; ancak mutasyon biliniyorsa PGT-M tercih edilir.
- Prenatal tanı: CVS veya amniyosentez ile F8 analizi.
- Donör sperm: Tıbbi endikasyonda nadir seçenek.
Hasta Erkekler
Hemofili A hastası erkeklerin fertilitesi genellikle korunur. Partnerin taşıyıcı olmadığı durumlarda:
- Tüm kız çocukları taşıyıcı (%100)
- Tüm erkek çocukları sağlıklı (%100)
Gebelik ve Doğum Yönetimi
- Taşıyıcı kadınlarda bazal FVIII düzeyi ölçülmelidir; < %50 olanlarda doğum öncesi replasman planlanabilir.
- Fetal cinsiyet erken belirlenmeli; erkek fetus varsa vakum, forseps ve fetal skalp elektrodu kaçınılmalıdır.
- Doğum sonrası yenidoğan göbek kordon kanından FVIII bakılır.
KKTC/Türkiye'de PGT-M
Hemofili A için PGT-M, etik kurul onayı ve genetik danışmanlık ile uygulanabilen köklü endikasyonlardan biridir. İleri NGS platformları intron 22 inversiyonunu bile aile bağlantı analiziyle dolaylı olarak taramaya olanak tanır.