Menstrüel Siklus Nedir?
Menstrüel siklus, kadın üreme sisteminin düzenli olarak gebeliğe hazırlandığı ve gebelik oluşmadığında endometriumun döküldüğü döngüsel süreçtir. Ortalama 28 gün sürer (21-35 gün normal kabul edilir) ve iki ana faza ayrılır: foliküler faz ve luteal faz.
Siklusun Fazları
1. Menstrüasyon (1-5. günler)
- Progesteron ve estradiol düşmesi
- Endometriumun fonksiyonel tabakasının dökülmesi
- Kanama 3-7 gün sürer
- Kayıp: 30-80 mL (ortalama 50 mL)
- Aşırı kanama (menoraji): > 80 mL veya > 7 gün
2. Erken Foliküler Faz (1-7. günler)
- FSH hafif yüksek
- Multiple antral folikül gelişimi başlar
- Estradiol düşük
- Endometrium ince (< 4 mm)
3. Orta Foliküler Faz (8-12. günler)
- Bir dominant folikül seçilir
- Estradiol giderek artar
- Endometrium proliferasyonu (4-8 mm)
- FSH hafif baskılanır (folikül inhibin üretir)
4. Geç Foliküler Faz (13-14. günler)
- Dominant folikül olgunlaşır (18-22 mm)
- Estradiol zirveye ulaşır (200-400 pg/mL)
- Negatif geri bildirim pozitife döner
- LH surge → ovulasyon 36 saat sonra
- Endometrium 8-12 mm, trilaminar görünüm
5. Ovulasyon (14. gün, ~)
- LH surge ile folikül duvarı yırtılır
- Yumurta atılır
- Servikal mukus berrak, kaygan, yumurta akı kıvamında
- Bazal ısı artışı başlar
6. Erken Luteal Faz (15-17. günler)
- Korpus luteum oluşur
- Progesteron üretimi başlar
- Endometrium sekretuvar dönüşüme başlar
7. Orta Luteal Faz (18-24. günler)
- Progesteron zirve (10-25 ng/mL)
- Endometrium tam sekretuvar
- İmplantasyon penceresi açık (20-24. gün)
- Pinopodlar belirir
8. Geç Luteal Faz (25-28. günler)
- Gebelik yoksa korpus luteum regresyona başlar
- Progesteron ve estradiol düşer
- Endometrial vasküler büzüşme
- Premenstrüel semptomlar (PMS)
9. Menstrüasyon Başlangıcı
- Yeni siklusun 1. günü
Hormonal Kontrol — HPG Ekseni
Hipotalamus → GnRH → Hipofiz → FSH/LH → Overler → Estradiol/Progesteron
Feedback mekanizmaları:
- Düşük estradiol: Negatif geri bildirim gevşer, FSH yükselir
- Orta estradiol: Negatif geri bildirim
- Yüksek estradiol (> 200 pg/mL, 48+ saat): Pozitif geri bildirim → LH surge
- Progesteron: Negatif geri bildirim (LH surge'ü baskılar, siklusta yeni folikül gelişimini engeller)
Siklus Uzunluğu
- Normal: 21-35 gün
- Kısa (polimenore): < 21 gün
- Uzun (oligomenore): > 35 gün
- Amenore: > 90 gün (veya hiç) — patolojik
Foliküler faz süresi değişkendir; luteal faz genellikle sabit 14 gün süre gider. Bu nedenle siklus uzunluğu farklılıkları ağırlıklı olarak foliküler fazdan kaynaklanır.
Endometrial Değişimler (Histolojik)
- Proliferatif faz: Düz, tubular glandlar, az sekresyon
- Erken sekretuvar: Subnükleer vakuoller
- Orta sekretuvar: Sekretuvar glandlar, ödem
- Geç sekretuvar: Pseudodesidualizasyon, spiral arterler
- Menstrüasyon: Vasküler büzüşme, iskemik nekroz, döküntü
Siklus Düzensizlikleri ve Nedenleri
Amenore Primer (18 yaşına kadar hiç adet olmamış)
- Anatomik anomaliler (Mayer-Rokitansky-Küster-Hauser)
- Kromozomal (Turner sendromu)
- Hipotalamik / hipofizer
- Konstitüsyonel gecikme
Amenore Sekonder (normal sikluslar sonrası ≥ 3 ay amenore)
- Gebelik (ilk olarak dışlanmalı!)
- PCOS
- Hipotalamik amenore (stress, kilo kaybı, egzersiz)
- Hiperprolaktinemi
- Tiroid disfonksiyonu
- Prematür over yetmezliği
- Sheehan sendromu
- Asherman sendromu
Oligomenore (seyrek adet)
- PCOS (en yaygın)
- Perimenopoz
- Hiperprolaktinemi
- Tiroid
Polimenore (sık adet)
- Luteal faz yetmezliği
- Anovulatuvar siklus
- Perimenopoz
Menoraji (bol/uzun adet)
- Fibroidler (myomlar)
- Adenomiyozis
- Endometrial polip
- Koagülopati
- IUD (bakırlı)
- Hipotiroidi
Dismenore (ağrılı adet)
- Primer: Prostaglandin aracılı, adölesanlarda
- Sekonder: Endometriozis, adenomiyozis, fibroid, PID
Menstrüel Siklus Takibi
Fertilite için siklus takibi değerleri:
- Siklus uzunluğu ve düzenliliği
- Menstrüel akım
- Ovulasyon göstergeleri (BVI, mukus, OPK)
- Premenstrüel semptomlar
- Siklus içi ağrı (mittelschmerz)
Hormonal Kontrasepsiyon ve Siklus
Oral kontraseptifler, patchler, vajinal halkalar ovulasyonu baskılar ve "ilaç kanaması" oluşturur — bu gerçek menstrüasyon değildir. Bıraktıktan sonra genellikle 1-3 siklusta doğal siklus geri döner.