NIPT Nedir?
Non-İnvaziv Prenatal Test (NIPT), anne kanında dolaşan serbest fetal DNA (cffDNA) üzerinden yapılan, yüksek duyarlılıklı bir kromozom taraması yöntemidir. Anneden alınan basit bir kan örneği yeterli olduğundan, amniosentez veya koryon villus örneklemesinde (CVS) görülen düşük riskini taşımaz.
Fetal DNA, plasenta hücrelerinden (trofoblast) anne kan dolaşımına geçer ve gebeliğin 9. haftasından itibaren güvenli biçimde analiz edilebilir.
NIPT Ne Tarar?
Standart Panel
- Trizomi 21 (Down sendromu): Duyarlılık %99+
- Trizomi 18 (Edwards): Duyarlılık %97
- Trizomi 13 (Patau): Duyarlılık %90
- Cinsiyet kromozomu anomalileri: Turner, Klinefelter, XYY, XXX.
- Bebeğin cinsiyeti (istenirse).
Genişletilmiş Panel (bazı laboratuvarlarda)
- Tüm kromozomların trizomileri,
- Mikrodelesyon sendromları:
- 22q11.2 (DiGeorge),
- 1p36 delesyon,
- Cri-du-chat (5p-),
- Prader-Willi/Angelman (15q),
- Wolf-Hirschhorn (4p-).
- Monogenik hastalıklar (özel paneller).
Zamanlama ve Gereksinimler
- En erken: 9-10. gebelik haftası (ideal: 10-12. hafta).
- Gerekli: Tek ya da çoğul gebelik doğrulamalı USG.
- Fetal fraksiyon: ≥ %4 olmalı (obezitede düşük olabilir).
- Sonuç süresi: 7-14 gün.
Avantajları
- Non-invaziv: Düşük riski yok.
- Yüksek duyarlılık: Özellikle trizomi 21 için.
- Düşük yanlış pozitiflik: Kombine teste göre ~10 kat daha düşük.
- Erken dönemde uygulanabilir (9. haftadan sonra).
- Cinsiyet tayini.
Sınırlılıkları
- Tanısal değil, tarayıcıdır. Pozitif sonuç mutlaka invaziv test (CVS, amniosentez) ile doğrulanmalıdır.
- Düşük fetal fraksiyon yanlış negatiflik yapabilir.
- Konfined plasental mozaisizm yanlış sonuç verebilir.
- Kaybolmuş ikiz (vanishing twin): Yanlış pozitiflik.
- Anne mozaisizmi, kanser, kemoterapi yanlış sonuç.
- Yapısal anomalileri taramaz.
- Tüp bebek (donör oosit) ile yapılmış gebeliklerde yorum değişebilir.
NIPT ve Kombine Test Karşılaştırması
| Özellik | Kombine Test | NIPT |
|---|---|---|
| Trizomi 21 duyarlılık | ~%85-90 | >%99 |
| Yanlış pozitif | %5 | <%0.1 |
| Yapısal bilgi | NT'den | Yok |
| Fiyat | Düşük | Yüksek |
| Zamanlama | 11-13+6 hf | 9+ hf |
Hangi Hastaya NIPT?
- Yüksek risk kombine test sonucu olan hastalar,
- 35 yaş üstü anne,
- Önceki kromozomal anomali öyküsü,
- Dengeli translokasyon taşıyıcıları (bazı sınırlamalarla),
- IVF/ICSI ve donör gebelikler,
- Kaygılı gebeler (elektif).
Pozitif NIPT Sonucu
Pozitif NIPT tanı koymaz. Mutlaka CVS (11-14 hafta) veya amniosentez (16 hafta sonrası) ile doğrulanmalıdır. Doğrulama olmadan gebelik terminasyonu uygun değildir.
PGT-A ile İlişki
PGT-A yapılmış öploid embriyodan oluşan gebeliklerde de NIPT önerilir, çünkü:
- PGT-A %100 duyarlılığa sahip değil,
- Postzigotik mozaisizm gelişebilir,
- Maternal mozaisizm olabilir.
Klinik Özet
NIPT, son 10 yılda prenatal bakımda devrim yaratmış bir yöntemdir. Ancak bir tarama testi olduğu unutulmamalı, pozitif sonuçlarda mutlaka invaziv doğrulama yapılmalıdır.
Fetal Fraksiyon ve Maternal Obezite
Fetal fraksiyon, anne kanındaki toplam hücresiz DNA içinde fetal DNA'nın oranıdır. Gebelik haftası ilerledikçe artar; ideal olarak %10 civarındadır. Yüksek BMI (özellikle >35 kg/m²) olan annelerde fetal fraksiyon düşer ve test tekrarı gerekebilir. Fetal fraksiyonun < %4 olması teknik başarısızlık olarak kabul edilir. Bu durumda 2-3 hafta sonra kan örneği tekrar alınabilir.
Vanishing Twin ve Yanlış Pozitiflik
IVF sonrası ya da spontan ikiz gebeliklerde, ikizlerden birinin erken dönemde kaybedilmesi (vanishing twin) durumunda bu fetus'un DNA'sı anne dolaşımında 2-8 hafta kadar kalabilir. Bu durum NIPT'de yanlış anormal sonuçlara yol açabilir. Erken gebelik ultrasonu ile ikinci bir kese veya gerileyen plasenta saptanırsa NIPT yorumu dikkatli yapılmalıdır.