PGT-SR Nedir?
PGT-SR (Preimplantation Genetic Testing for Structural Rearrangements), anne veya babada önceden bilinen yapısal kromozom anomalisi (dengeli translokasyon, Robertsonian translokasyon, inversiyon, delesyon, duplikasyon) olduğunda, bu anomalinin dengesiz şekilde aktarıldığı embriyoları tespit etmek amacıyla uygulanan bir preimplantasyon genetik testidir. Dengeli taşıyıcı bir kişi kendisi sağlıklıyken, ürettiği gametlerin önemli bir kısmı kromozomlarının dengesiz kombinasyonlarını taşıyabilir.
Ne Zaman Endikedir?
PGT-SR aşağıdaki durumlarda önerilir:
- Tekrarlayan gebelik kayıpları olan çiftlerde ebeveyn karyotipinde dengeli translokasyon saptanması
- Robertsonian translokasyon taşıyıcılarında (ör. 13;14, 14;21)
- Reciprocal translokasyon taşıyıcılarında
- Perisentrik veya parasentrik inversiyon taşıyıcılarında
- Daha önce yapısal anomali taşıyan bir çocuk sahibi olmuş çiftlerde
- Anlamlı boyutta mikrodelesyon/mikroduplikasyon sendromu bulunan ebeveynlerde
Uygulama Yöntemi
PGT-SR, tüp bebek (IVF-ICSI) tedavisinin bir parçası olarak yapılır. Blastokist aşamasındaki embriyodan (genellikle 5-6. gün) 4-8 hücreden oluşan küçük bir trofektoderm biyopsisi alınır. Alınan örnek NGS (yeni nesil dizileme) veya bazen array-CGH kullanılarak analiz edilir. Günümüzde NGS, hem aneuploidilerin (PGT-A sonuçları) hem de yapısal dengesizliklerin aynı anda saptanmasına olanak tanır.
Sonuç Kategorileri
PGT-SR sonuçları genellikle üç kategoriye ayrılır:
- Normal/Dengeli: Embriyo anne-babanın sağlıklı karyotipi veya dengeli taşıyıcı formundadır; transfere uygundur.
- Dengesiz: Ek kromozom materyali veya eksikliği vardır; transfer edilmemelidir. Bu embriyolar çoğunlukla implantasyon başarısızlığı, erken gebelik kaybı veya ciddi konjenital anomali ile sonuçlanır.
- Sonuçsuz / Mozaik: Yorumlanamayan veya mozaik bulgulu embriyolar; klinik değerlendirme gerektirir.
Klinik Faydaları
Dengeli translokasyon taşıyıcı çiftlerde doğal gebeliklerde düşük oranı %50-70'i bulabilir. PGT-SR uygulanan IVF sikluslarında:
- Canlı doğum başına düşük oranı belirgin şekilde azalır.
- Tek embriyo transferi ile yüksek implantasyon oranları sağlanabilir.
- Yapısal anomali taşıyan çocuk doğma riski minimize edilir.
Sınırlamalar ve Önemli Notlar
PGT-SR, tüm küçük boyutlu segmental dengesizlikleri eşit hassasiyetle saptamayabilir; genellikle ≥ 5-10 Mb büyüklüğündeki parçalar güvenilir şekilde tanımlanır. İnversiyon taşıyıcılarında "rekombinant" ürünler özel analiz gerektirir. Ayrıca test, dengeli taşıyıcı embriyoları normal embriyolardan ayırt etmekte teknik olarak sınırlıdır; bu nedenle taşıyıcı embriyo aktarımının jenerasyonlar arası sonuçları ebeveynle görüşülmelidir.
KKTC ve Türkiye'de PGT-SR, İYUY yönetmeliği kapsamında ve tıbbi endikasyon şartıyla uygulanabilir; işlem öncesi genetik danışmanlık zorunludur.