Testosteron Nedir?
Testosteron, erkeklerde testislerdeki Leydig hücrelerinden, kadınlarda ise overler ve adrenal bezlerden üretilen en önemli androjen hormondur. Erkek cinsel gelişiminden, kas kütlesinden, kemik yoğunluğundan ve spermatogenezin sürdürülmesinden sorumludur.
Erkek Üreme Sağlığında Testosteron
Testiküler testosteron üretimi LH (Lüteinleştirici Hormon) tarafından uyarılır. İntratestiküler testosteron düzeyi, serum düzeyinin 50-100 katıdır ve spermatogenez için zorunludur. Bu nedenle düşük LH'ye bağlı testosteron düşüklüğü (hipogonadotropik hipogonadizm) hem testosteron tedavisini hem de fertilite korumasını karmaşık hale getirir.
Önemli bir klinik not: Dışarıdan verilen testosteron (TRT) sperm üretimini baskılar çünkü hipofizden FSH ve LH salgılanmasını negatif geri bildirim ile durdurur. İnfertilite planlayan erkeklerde TRT kontrendikedir.
Kadınlarda Testosteron
Kadınlarda testosteron, seksüel libidoda, kas kütlesinde ve kemik sağlığında rol oynar. PCOS'ta (Polikistik Over Sendromu) testosteron yüksekliği tipiktir ve hirsutizm, akne gibi klinik bulgulara yol açar. Yükselmiş total testosteron değerleri (> 2.0 ng/mL) adrenal tümör veya androjen salgılayan over tümörünü dışlamak için ek değerlendirme gerektirir.
Total ve Serbest Testosteron
Total testosteron sabit bağlı (SHBG), gevşek bağlı (albümin) ve serbest formların toplamını yansıtır. Serbest testosteron biyolojik olarak aktif olan fraksiyondur (~%1-2). SHBG düzeyini etkileyen durumlarda (obezite, tiroid bozuklukları, karaciğer hastalığı) serbest testosteron ölçümü daha anlamlıdır.
Klinik Kullanım
- Erkek hipogonadizm tanısı: Sabah 8-10 arası ölçülmelidir (diurnal variyasyon)
- PCOS değerlendirmesi
- Adrenal/over tümör taraması
- Azospermi ayırıcı tanısı
- İnfertilite araştırması