Tuba Uterina Nedir?
Tuba uterina (Fallop tüpü, salpenks), rahmin her iki yanından uzanan ve karın boşluğuna açılan iki yanlı tüplerdir. Uzunluğu yaklaşık 10-12 cm, çapı 0.5-1 cm arasındadır. Yumurta ve sperminin buluştuğu, fertilizasyonun gerçekleştiği ve erken embriyonun (zigot/morula) rahme transport edildiği yerdir.
Anatomik Bölümler
Tuba uterina dört bölümden oluşur (dıştan içe):
- İnfundibulum: Tubaların over yakınındaki çan şeklindeki ucu. Fimbriae adı verilen parmak benzeri uzantılar, ovule olan yumurtayı yakalar.
- Ampulla: Tubanın en uzun ve en geniş bölümü (~5-8 cm). Fertilizasyon burada gerçekleşir.
- İsthmus: Ampulla ile uterin kavitenin birleşme yeri arasındaki dar segment (~2-3 cm).
- İntramural/İnterstisyel: Tubanın uterus duvarı içinden geçen kısmı (~1-2 cm).
Fonksiyon
Yumurta Yakalama
Ovulasyon sırasında, fimbriaeler over yüzeyini tarayarak ovule olan yumurtayı yakalar. Fimbriaelerin siliyer aktivitesi yumurtayı tuba içine çeker.
Fertilizasyon
Sperm cervix'ten uterus'a, oradan tubaya ilerler. Ampulla'da sperm ve yumurta buluşur; fertilizasyon burada gerçekleşir.
Taşıma
Fertilize olan yumurta (zigot), tuba duvarındaki siliyer epitelin hareketi ve peristaltik kas kasılmaları sayesinde 3-5 gün içinde uterusa taşınır. Bu süre zarfında zigot bölünerek morula ve blastokist aşamalarına geçer.
Tüp Patolojileri
Salpenjit: Tüplerin enfeksiyonu (pelvik inflamatuar hastalık) Hidrosalpenks: Sıvı dolu, tıkalı tüp Pyosalpenks: İrinli tüp Hematosalpenks: Kan dolu tüp Ektopik gebelik: Tüp içinde yerleşen gebelik Tubal adezyonlar: Operasyon, endometriozis veya PID sonrası Tubal oklüzyon: Tam tıkanıklık
İnfertilitede Rolü
Tubal faktörlü infertilite, kadın infertilitesinin %25-35'inden sorumludur.
Sık nedenler:
- Pelvik inflamatuar hastalık öyküsü (özellikle klamidya, bel soğukluğu)
- Endometriozis
- Önceki pelvik cerrahi
- Apendisit öyküsü
- Ektopik gebelik öyküsü
- Tüberküloz (endemik bölgelerde)
Tanı Yöntemleri
Histerosalpingografi (HSG): Radyoopak madde ile tüplerin açıklığı değerlendirilir. İlk basamak testtir.
Sono-HSG (HyCoSy): Ultrason eşliğinde salin veya hava ile açıklık testi. Radyasyonsuzdur.
Diagnostik laparoskopi: Altın standart. Tüpler, overler ve pelvik kavite doğrudan görüntülenir. Pelvik adezyon, endometriozis ve tubal hastalık tanısı konulur.
Tubal katetarizasyon / falloposkopi: Proksimal tıkanıklık şüphesinde tanısal-tedavi edici yöntem.
Tedavi Yaklaşımı
- Tek taraflı tıkanıklık: Spontan gebelik olasılığı korunur
- İki taraflı proksimal tıkanıklık: Tubal kanülasyon veya cerrahi
- İki taraflı distal tıkanıklık: Neosalpingostomi (başarı oranı düşük)
- Hidrosalpenks + IVF planı: Salpenjektomi önerilir (IVF başarısını %50 artırır)
- Şiddetli/yaygın hasar: IVF (tüpleri atlamak)
Salpenjektomi ve IVF
Hidrosalpenkste tüp içindeki toksik sıvı rahime akarak implantasyonu bozar. Salpenjektomi, canlı doğum oranını belirgin artırır. Alternatif olarak tubal klipleme veya oklüzyon uygulanabilir.