IUI (İntrauterin İnseminasyon), yaygın olarak aşılama olarak bilinen bir üremeye yardımcı tedavi yöntemidir. Laboratuvarda hazırlanmış yıkanmış sperm, ovulasyon zamanında ince bir kateter aracılığıyla kadının rahmine doğrudan verilir. Tüp bebek tedavisinden daha az invaziv, daha düşük maliyetli ve ilk basamak olarak düşünülebilecek bir seçenektir.
IUI'nın Tüp Bebekten Farkları
| Parametre | IUI | IVF/ICSI |
|---|---|---|
| Döllenme yeri | Vücut içinde (tuba uterina) | Laboratuvarda |
| İlaç kullanımı | Düşük (veya yok) | Yoğun stimülasyon |
| Siklus süresi | 2-3 hafta | 4-6 hafta |
| Maliyet | Düşük | 5-10x daha yüksek |
| Siklus başı başarı | %10-15 | %35-45 |
| Girişimsel yük | Minimal | Yüksek (yumurta toplama) |
| Çoğul gebelik riski | Orta | Kontrol edilebilir |
Kimler İçin IUI?
Kesin Endikasyonlar
1. Açıklanamayan İnfertilite
- Kadın normal, erkek normal, ama bir yıl gebelik olmamış
- Yumurtalar, tüpler, sperm her şey "kağıt üzerinde" iyi
- IUI ilk basamak tedavi
- Başarı: %10-15/siklus (normal çiftlerde %20-25'e karşı)
2. Hafif Erkek Faktörü
- Yıkama sonrası ≥ 10 milyon hareketli sperm olmalı
- Hafif oligospermi, hafif astenospermi
- Normal morfoloji
- Aşırı şiddetli vakada ICSI daha uygun
3. Servikal Faktör
- Kalın veya düşmanca servikal mukus
- Servikal stenoz (önceki cerrahi, LEEP)
- Post-coital test anormal
- IUI, servikal engeli atlar
4. Ovulasyon Bozuklukları
- PCOS
- Hipotalamik oligomenore
- Ovulasyon indüksiyonu ile birlikte kullanılır
5. Hafif Endometriozis (Evre I-II)
6. Seksüel Disfonksiyon
- Vajinismus
- Erektil disfonksiyon
- Ejakülasyon sorunları
7. HIV Serodiskordant Çiftler
- Sperm yıkama enfeksiyon riskini minimuma indirir
8. Donör Sperm İle Tedavi
IUI İçin Uygun Olmayan Durumlar
- Bilateral tüp tıkanıklığı (IVF zorunlu)
- Şiddetli erkek faktörü (< 5 milyon hareketli sperm)
- Şiddetli endometriozis (Evre III-IV)
- İleri maternal yaş (≥ 40, IVF daha uygun)
- 3-4 başarısız IUI sonrası
- Şiddetli over rezervi düşüklüğü
Başarı İçin Kritik Faktörler
1. Kadın Yaşı
| Yaş | IUI Başarısı / Siklus |
|---|---|
| < 35 | %10-15 |
| 35-37 | %8-12 |
| 38-40 | %5-8 |
| ≥ 41 | %3-5 |
38 yaş sonrası IUI başarısı dramatik düşer — doğrudan IVF önerilir.
2. Yıkama Sonrası Hareketli Sperm Sayısı (TMSC)
- < 1 milyon: IUI önerilmez
- 1-5 milyon: Düşük başarı
- 5-10 milyon: Orta başarı
- ≥ 10 milyon: İdeal
3. İnfertilite Süresi
- < 2 yıl: Daha yüksek başarı
-
4 yıl: Düşük başarı — IVF düşünülmeli
4. Siklus Sayısı
Kümülatif başarı oranları:
- 1 siklus: %10-15
- 2 siklus: %20-25
- 3 siklus: %25-35
- 4 siklus sonrası artış minimaldir
3 başarısız IUI sonrası IVF'e geçiş önerilir.
IUI Süreci
1. Ön Hazırlık (1 Siklus Öncesi)
- Kadın: Siklus 3. gün hormon paneli, HSG (tüp açıklığı), pelvik ultrason, enfeksiyon taraması
- Erkek: Semen analizi, enfeksiyon taraması
- Genel sağlık kontrolü
- Folik asit başlangıcı
2. Ovulasyon İndüksiyonu (Siklusun 3-10. Günleri)
Doğal Siklus: Ovulasyon indüksiyonu yapılmaz. LH testi ile takip. Düzenli sikluslu genç hastalarda.
Klomifen Sitrat:
- 50-100 mg/gün, siklus 3-7. günler
- Çoğul gebelik riski %10-15
- Endometrium ve servikal mukusu olumsuz etkileyebilir
Letrozol:
- 2.5-5 mg/gün, siklus 3-7. günler
- PCOS'ta ilk basamak (WHO)
- Klomifenden daha iyi endometrium
- Çoğul gebelik riski daha düşük
Gonadotropinler (FSH):
- 75-150 IU/gün
- Dikkatli monitoring
- OHSS ve çoğul gebelik riski yüksek
- Klomifen/letrozole yanıtsız vakalarda
3. Folikül Takibi (Siklusun 8-14. Günleri)
- Ultrason ile folikül büyüklüğü
- Endometrium kalınlığı (≥ 7 mm hedef)
- Hormon takibi (estradiol)
- 18-22 mm olgunluk için hedef
4. Tetikleme
- hCG enjeksiyonu (5,000-10,000 IU)
- veya GnRH agonisti
- 36 saat sonra ovulasyon
5. Sperm Hazırlığı (Aynı Gün)
- Aynı gün sabah sperm örneği
- 2-5 günlük perhiz ideal
- Laboratuvarda yıkama:
- Swim-up tekniği
- Gradyan santrifüj
- Yoğunlaştırma
- 30-90 dakika hazırlık
6. İnseminasyon (5-10 Dakika)
- Jinekolojik pozisyonda
- Vajinal spekulum
- Yıkanmış sperm (~0.3-0.5 mL) ince kateter ile rahim içine verilir
- 10-15 dakika yatış sonrası taburcu
- Ağrı yok veya minimal
7. Luteal Faz Desteği
- Progesteron vajinal fitil veya oral
- 14 gün boyunca
8. Gebelik Testi (14 Gün Sonra)
- Kan β-hCG testi
- Pozitifse takip ultrason (3-4 hafta sonra)
Çoğul Gebelik Riski
- Doğal siklus IUI: %1-2
- Klomifen IUI: %5-10
- Letrozol IUI: %5-8
- Gonadotropin IUI: %15-25 (dikkatli monitoring gerekli)
Çoğul gebelik istenmiyorsa:
- Bir folikül hedefi
- 2-3 folikül varsa iptal veya doğum kontrol önerilir
- Letrozol tercih edilir (tek folikül daha sık)
Riskler
- Çoğul gebelik
- OHSS (özellikle gonadotropin ile) < %5
- Uterin kramp
- Hafif lekelenme
- Enfeksiyon (< %0.01)
IUI mı IVF mi?
IUI Önerilen Durumlar:
- Genç (< 35) çift
- İlk değerlendirme
- Kısa süreli infertilite
- Açıklanamayan veya hafif faktör
- Bütçe kısıtı
IVF Önerilen Durumlar:
- ≥ 38 yaş
- Tubal patoloji
- Şiddetli erkek faktörü
- Şiddetli endometriozis
- 3+ başarısız IUI
- Düşük over rezervi
- Genetik hastalık taraması gereken çiftler
Maliyet
IUI, IVF'e kıyasla çok daha ekonomiktir:
- IUI toplam: IVF'in ~1/5-1/10'u
- Birden fazla IUI yapmak bile tek IVF'den ucuz olabilir
- Ancak kümülatif başarı IVF'ten düşük
Psikolojik ve Pratik Boyut
- Düşük fiziksel yük
- Hızlı siklus (2-3 hafta)
- Normal yaşam aktivitesi
- Partner katılımı daha düşük (IVF'e göre)
- Başarısızlık durumunda hayal kırıklığı
IUI Sonrası Yaşam
- İşleme sonrası yatak istirahati gerekmez
- Normal aktivite
- Orta egzersiz OK
- Alkol ve sigaradan kaçınma
- Luteal faz desteğini düzenli kullanma
KKTC'de IUI
Kıbrıs merkezleri IUI hizmetlerinde deneyimlidir:
- Bireysel protokol tasarımı
- Ambulatuvar süreç
- KKTC seyahat + IUI paketleri
- Maliyet avantajı
- Hızlı değerlendirme + tedavi
Sonuç
IUI, doğru endikasyonlarda etkili, güvenli ve ekonomik bir fertilite tedavisidir. Ancak her çift için uygun değildir — başarı yaş, infertilite süresi, sperm kalitesi ve diğer faktörlere bağlıdır. 3-6 başarısız siklus sonrası IVF'e geçiş önerilir. Deneyimli bir merkezde kişisel değerlendirme, en uygun basamaklı tedavi planını belirler.