Otuz sekiz yaşımdayım, ilk oğlum yedi yaşında ve ileri düzey otizm tanılı. Doğumda zor bir süreç yaşadık, ama ilk üç yıl her şey 'normal' gibi geçti. Sonra konuşma gecikmesi, sonra göz teması azlığı, sonra ritm kaybı, ve dört yaşında resmi otizm tanısı.
O yıl, ben ve eşim 'ikinci çocuk' kavramını içsel olarak kapatmıştık. İlk çocuğa gereken zaman, enerji, mali kaynak, hepsi sınıra kadardı. Eşim 'biri var, yeterli' diyordu, ben de fısıldıyordum.
Sonra üç yıl geçti. Oğlumun terapileri ilerledi, biz biraz nefes aldık. Ben otuz beşten otuz sekize geldim. İçimde küçük bir kıvılcım: yaşadığım annelik ne kadar değerli olsa da, başka bir bebek doğurmak nasıl olurdu, sorusu beni huzursuz etmeye başladı. Eşime bahsettim. O da düşündüğünü söyledi. Ama ikimizin de korkusu aynıydı: ya ikinci çocuk da otizm olursa?
Genetik danışmanlığa gittik. Otizmin genetik temeli karmaşık, kesin bir 'şu testi yaparsanız garantidir' yok. Ama bazı genetik altyapıların taranabildiğini öğrendik. Doğal yoldan denemek yerine tüp bebek + PGT-A yolunu seçtik. Tek bir embriyonun kromozomal olarak taranması, tedavinin getirdiği belirsizliklerden bazılarını azaltabilirdi (otizm garantisini değil ama bazı sendromları).
İlk denememizde dört blastokist embriyomuz oldu. PGT-A sonucu: ikisi normal. Bir transfer yaptık, beta düşük pozitif, biyokimyasal gebelikle sonlandı. İkinci transfer iki ay sonra: pozitif, sürekli yükselen değerler.
Kızım şu an üç aylık. Sağlıklı doğdu. Hâlâ her gece dua ediyorum, gelişim basamaklarını sıkı takip ediyorum. Onu otizmden korumak elimde değil, ama onun her gelişim atılımını sevinçle izlemek elimde.
Bu hikâyeyi paylaşmamın nedeni şu: özel gereksinimli ilk çocuğu olan ailelerde 'ikinci çocuk' kararı, başka kararlardan çok farklı. Suçluluk var ('birinciye yetememiyorum, ikinciye nasıl yeteceğim?'), korku var ('aynı şey tekrarlar mı?'), umut var ('belki de ikinci çocuk birinciye dünyada yoldaş olur'), ve fizyolojik gerçeklik var (yaş, rezerv, vs).
Benzer durumda olan ailelere söyleyeceğim şey: kararı tek bir oturuşta vermeyin. Aylarca hatta yıllarca konuşun. Bir psikolog, bir genetik danışman, ve mümkünse aynı durumu yaşamış başka aileler... bu üçlü, kararı şekillendirmenize yardım eder. Tüp bebek + PGT-A, garanti değil, ama bazı belirsizlikleri azaltıyor. Ve son olarak: ikinci çocuk, birinci çocuğun yükünü kaldırmaz, kendi kendinin sevincini getirir. Oğlum, kız kardeşinin parmağına dokunduğunda gözlerinin nasıl bir an netleştiğini gördüm. O an, üç yıl boyunca verdiğim her kararı haklı çıkardı.
Özel gereksinimli bir çocuğu olan ailelerin ikinci çocuk kararı yaşamak isteyenlerine, son birkaç pratik öneri: birincisi, mevcut çocuğunuzun terapi takvimini hesaba katarak tedavi takvimi planlayın; tedavinin yumurta toplama ve transfer haftalarında, mevcut çocuğun ailesiyle (anneanne, hala, halaca) günleri önceden ayarlayın. İkincisi, ekonomik yükü gerçekçi hesaplayın: özel terapiler + tüp bebek + ek genetik testler büyük bir bütçe yapar; sigorta hangi kalemleri karşılıyor, baştan netleştirin. Üçüncüsü, mevcut çocuğunuzla ikinci çocuk hakkında konuşun, eğer yaşı uygunsa; oğlum konuşamasa da bizimle bir bebek olacağını anlatan resimli kitaplar üzerinden iletişim kurduk. Dördüncüsü, evlilik psikoloğundan veya aile danışmanından destek alın; ikinci çocuk kararı, eşler arasında gizli kalan korkuları yüzeye çıkarır. Beşincisi, kendinize ait olan annelik vaktini koruyun; ikinci çocukla kucağınız doldukça, ilk çocuğa olan bireysel zaman daha da değerli oluyor.