Astenospermi Nedir?
Astenospermi (astenozoospermi), semen analizinde progresif hareket eden sperm oranının %30'un altında veya total hareketli sperm oranının %42'nin altında olması durumudur (WHO 2021 kriterleri). Sperm hücresinin kadın genital sistemde yumurtaya ulaşabilmesi için yeterli hareketlilik şarttır.
Sperm Hareket Sınıflaması
WHO 2021 kılavuzuna göre:
- Progresif hareketli (PR): Düz çizgide veya geniş dairesel yörüngede ilerleyenler
- Non-progresif (NP): Dar alanda hareket edip ilerleyemeyenler
- Immobil: Hareketsiz
Nedenleri
Varikosel: Skrotal ısı artışı sperm kuyruk yapısını bozar — en yaygın tedavi edilebilir neden.
Enfeksiyonlar: Prostatit, epididimit, kronik üretrit hareketliliği azaltır.
Antisperm antikorları: Spermlere karşı gelişen otoantikorlar hareketliliği engeller. Vazektomi sonrası veya travma sonrası daha sık görülür.
Genetik kusurlar:
- Primer siliyer diskinezi (Kartagener sendromu)
- Sperm kuyruk yapısındaki genetik anomaliler (DNAH1 mutasyonu)
Oksidatif stres: Yüksek reaktif oksijen türleri (ROS) sperm membranını ve DNA'sını hasarlar.
Toksik Maruziyet:
- Sigara, marijuana kullanımı
- Ağır metaller (cıva, kurşun)
- Isı maruziyeti (sauna, dizüstü bilgisayar)
- Testiküler ısı artışı (ateşli hastalık)
Yaşam tarzı:
- Obezite
- Aşırı alkol
- Sedanter yaşam
- Beslenme yetersizliği (çinko, selenyum, L-karnitin)
Anti-depresanlar ve bazı ilaçlar:
- SSRI'lar
- Kalsiyum kanal blokerleri
- Bazı antihipertansifler
Tedavi
Altta yatan nedenin giderilmesi:
- Varikosel cerrahisi (hareketliliği 2-4 ay içinde %20-50 artırabilir)
- Enfeksiyon tedavisi (antibiyotik)
- Antioksidan tedavisi (C vitamini, E vitamini, çinko, L-karnitin, koenzim Q10)
Yaşam tarzı önerileri:
- Sıcak maruziyetini azaltma
- Sigara-alkol bırakma
- Kilo kontrolü
- Düzenli egzersiz
Üremeye Yardımcı Tedaviler:
- Hafif astenospermi: IUI (hareketli sperm hazırlama sonrası)
- Orta-şiddetli: ICSI altın standarttır
- Total immotil sperm: Hipoozmotik şişme testi (HOS) ile canlı sperm seçimi yapılır, sonra ICSI uygulanır.
Tüp Bebek Başarısı
ICSI ile astenospermi vakalarında fertilizasyon oranları normal spermdeki kadar yüksektir (~%70). Çünkü ICSI'de sperm doğrudan yumurta içine enjekte edilir, hareketlilik rol oynamaz.